تاریخچه معرق کاشی

مرکز اولیه صنعت کاشی سازی درشهرکاشان بوده و در ابتدا پیدایش پدیده ای از نوع تکامل یافته صنعت سفال سازی و ظروف لعابدار و مینایی می باشد و در نهایت ممتاز ترین نوع کاشی ، خشتی که در دوران تحول این صنعت پدید آمد محراب های بزرگ ، قوی و کتیبایی پیوسته خطی بود که برای مساجد و مقابر و اماکن عمومی ساخته می شد. بزرگترین خانواده کاشی سازان که در پیشه موروثی مهارت کامل و علم داشتند اولادان ابوطالب بودند زیرا علاوه بر آثار هنری چند نسل متوالی که تا کنون باقی مانده است در نتیجه کشف کتاب خطی در موضوع دستورهای فنی سفال سازی ،‌ از تحلیل و ترکیب مواد لازم تا حرارت دادن در کوره و غیره ، تخصص و هنرمندی آنان ثابت و آشکار شده است.

این کتاب که در سال 1314 شمسی از کتابخانه مسجد اباصوفیه اسلامبول بدست آمده ، در سال 700 قمری بقلم ابوالقاسم عبداله بن علی بن محمد القاشانی المورخ ، نگاشته و به تاج الدین وزیر سلطان محمد خدابنده اهدا شده است . مؤلف نامبرده از جمله مورخین و کسانی است که در تألیف کتاب جوامع التواریخ رشیدی شرکت و سهم بسزایی داشته است . خود او نیز تاریخ سلطان محمد خدابند را جداگانه تألیف کرده و گذشته از مراتب فضل و دانش وی ، از خاندان ابی طاهر می باشد. در صنعت کاشی سازی شهرت و مهارت کامل داشته اند . جدش محمد بن ابی طاهر و پدرش علی بن محمد و بردارش یوسف بن علی تا اواخر قرن هشتم هجری سرگرم به این کار بودند.و نام آنها در آثارشان جاویدان مانده است.

آثار خاندان ابی طاهر کاشانی

1ـ کاشی ممتاز مرقد حضرت معصومه در قم ، کار محمد بن ابی طاهر با تاریخ 602 هجری

2ـ دو محراب بزرگ و کوچک و همچنین کتیبه حرم حضرت امام رضا (ع) کار محمد بن ابی طاهر با تاریخ 612 – 640 هـ .

3ـ محراب امام زاده یحیی ورامین ( اکنون در موزه دانشگاه فیلادلفیا است ) کار علی بن محمدبن ابی طاهر و تاریخ 663 هـ .

4ـ محراب مسجد قم ( در موزه برلن ) کار علی بن محمد بن ابی طاهر

رجوع شود به هنر و مردم شماره 15 ـ دی ماه 1342

از دیگر آثار جالب توجه از هنر کاشی سازی ایران در دوره ایلخانیان کاخ زیبایی از سلاطین ایلخانی در جنوب آذربایجان به نام تخت سلیمان می باشد.

در قرن هفتم هجری جانشینان هلاکو کاخ زیبایی را ساختند که حمدالله مستوفی آنرا به آقاخان نسبت میدهد ، در دوره ایلخانیان تغییراتی در این کاخ داده شد و تا آنچه که این بنا را متمایز می سازد انواع مختلف کاشی است که در تزئین آن بکار برده اند . (متأسفانه از این کاشیکاری تنها کاشیهای خرد شده پایه دیوار باقی مانده است.